Upływ czasu może mieć istotne znaczenie dla możliwości skutecznego dochodzenia należności. Sam fakt, że faktura, pożyczka lub inna należność nie została zapłacona, nie oznacza, że wierzyciel może bez ograniczeń czekać z podjęciem działań.
Roszczenia majątkowe co do zasady podlegają bowiem przedawnieniu. Po jego upływie osoba, przeciwko której przysługuje roszczenie, może zasadniczo uchylić się od jego zaspokojenia. Szczególne zasady obowiązują przy roszczeniach przeciwko konsumentom.
Dlatego przed rozpoczęciem windykacji warto ustalić nie tylko czy należność istnieje i w jakiej wysokości, ale również kiedy stała się wymagalna oraz czy termin jej przedawnienia jeszcze nie upłynął.
Ile wynosi termin przedawnienia?
Podstawowa regulacja znajduje się w art. 118 Kodeksu cywilnego.
Jeżeli przepis szczególny nie przewiduje innego terminu, ogólny termin przedawnienia wynosi 6 lat. Dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczeń o świadczenia okresowe termin ten wynosi natomiast 3 lata.
W praktyce trzyletni termin ma więc szczególne znaczenie dla przedsiębiorców dochodzących zapłaty od swoich kontrahentów.
Nie oznacza to jednak, że każda należność przedawnia się po trzech albo sześciu latach. Dla poszczególnych rodzajów umów przepisy mogą przewidywać odrębne, krótsze terminy przedawnienia. Z tego względu termin należy ustalać w odniesieniu do konkretnego stosunku prawnego.
Od kiedy liczy się przedawnienie długu?
Co do zasady bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.
W przypadku typowej faktury będzie to związane z upływem ustalonego terminu płatności. Jeżeli więc kontrahent miał zapłacić określoną kwotę do wskazanego dnia, od ustalenia daty wymagalności należy rozpocząć analizę przedawnienia.
W przypadku terminów wynoszących co najmniej dwa lata trzeba pamiętać o jeszcze jednej istotnej zasadzie: ich koniec przypada zasadniczo na ostatni dzień roku kalendarzowego.
To powoduje, że proste dodanie trzech lat do daty wystawienia faktury może prowadzić do błędnego wyniku.
Czy wysłanie wezwania do zapłaty przerywa przedawnienie?
To jeden z częstszych błędów pojawiających się przy samodzielnej windykacji należności.
Samo wysłanie zwykłego wezwania do zapłaty co do zasady nie przerywa biegu przedawnienia.
Art. 123 Kodeksu cywilnego przewiduje przerwanie biegu przedawnienia między innymi przez odpowiednią czynność przed sądem lub innym właściwym organem, podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Do przerwania dochodzi również przez uznanie roszczenia przez dłużnika.
Po przerwaniu przedawnienia termin co do zasady biegnie na nowo. Jeżeli przyczyną przerwania była określona czynność w postępowaniu sądowym lub przed właściwym organem, termin nie rozpoczyna ponownie biegu, dopóki postępowanie się nie zakończy.
Warto jednocześnie odróżnić przerwanie od zawieszenia biegu przedawnienia. Obecnie roszczenia objęte umową o mediację oraz wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej podlegają na czas odpowiedniego postępowania zasadom zawieszenia biegu przedawnienia.
Uznanie długu może mieć duże znaczenie
W praktyce istotne znaczenie może mieć zachowanie samego dłużnika.
Kodeks cywilny wskazuje wprost, że uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której ono przysługuje, przerywa bieg przedawnienia.
Dlatego przy analizie sprawy warto sprawdzić nie tylko faktury i umowę, ale również wcześniejszą korespondencję stron, zawarte porozumienia czy dokumenty dotyczące spłaty zadłużenia.
Czasami okoliczność, która na pierwszy rzut oka wydaje się nieistotna, może mieć zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy dochodzenie należności jest nadal możliwe.
Czy przedawniony dług przestaje istnieć?
Nie należy utożsamiać przedawnienia z automatycznym „skasowaniem” długu.
W typowej relacji cywilnoprawnej upływ przedawnienia oznacza przede wszystkim, że dłużnik uzyskuje możliwość uchylenia się od zaspokojenia roszczenia poprzez powołanie się na przedawnienie. Szczególna ochrona została przewidziana dla konsumenta – po upływie terminu przedawnienia co do zasady nie można domagać się od niego zaspokojenia roszczenia, przy czym ustawodawca przewidział wyjątkową możliwość nieuwzględnienia przez sąd upływu terminu ze względów słuszności.
Z punktu widzenia wierzyciela oznacza to, że zwlekanie z dochodzeniem należności może znacząco pogorszyć jego sytuację.
Mam prawomocny wyrok. Czy roszczenie nadal może się przedawnić?
Tak.
Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, a także m.in. określonymi ugodami, przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat. Dla świadczeń okresowych należnych w przyszłości przewidziano termin trzyletni.
Uzyskanie korzystnego wyroku nie oznacza więc, że wierzyciel może już bezterminowo odkładać dalsze działania.
Największym problemem jest często zbyt późna reakcja
W praktyce przedsiębiorcy często przez wiele miesięcy ograniczają się do telefonów, wiadomości e-mail i kolejnych wezwań do zapłaty, licząc na dobrowolną spłatę.
Takie działania mogą być zasadne jako element negocjacji, ale nie zawsze zabezpieczają wierzyciela przed upływem terminu przedawnienia.
Im starsza należność, tym większe znaczenie ma szybka analiza dokumentów i ustalenie:
kiedy roszczenie stało się wymagalne, jaki termin przedawnienia znajduje zastosowanie, czy doszło do jego zawieszenia albo przerwania oraz jakie dalsze działania powinny zostać podjęte.
Masz niezapłaconą fakturę lub dochodzona jest od Ciebie stara należność?
Każda sprawa dotycząca przedawnienia wymaga analizy konkretnego roszczenia. Znaczenie mogą mieć m.in. rodzaj umowy, termin płatności, status stron, wcześniejsze postępowania oraz korespondencja prowadzona pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem.
Jeżeli masz niezapłacone należności i chcesz ustalić, czy nadal można ich skutecznie dochodzić, albo otrzymałeś wezwanie do zapłaty dotyczące starego zobowiązania, warto zweryfikować sytuację przed podjęciem dalszych działań.
Pomoc prawna może obejmować w szczególności analizę przedawnienia, przygotowanie wezwania do zapłaty, ocenę dokumentacji oraz prowadzenie sprawy na etapie sądowym.
Podstawa prawna: art. 117–125 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny; aktualny tekst jednolity został ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 795